Çay kitabi - Dr.Mustafa DUMAN
-Türk Kültüründe Çay-
Kitabevi Yayini, Istanbul, 2005, 256 s. resimli

Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinden başlayarak 17. ve 18. yüzyıl yazılı kaynaklarında çayın Osmanlı topraklarındaki varlığı gösterilebilmektedir. Çayın halk arasında keyif verici bir içecek olarak kullanılması ise 19. yüzyıldan itibaren yaygınlaşmıştır. Günümüzde ise Türkiye’de sudan sonra en çok kullanılan içecek çaydır. Türkiye çay üretiminde de dünyada sayılı ülkeler arasına girmiştir. Çay tarımı Türkiye’de 1940’lı yıllarda gelişmeye başlamıştır. Günümüzde Türkiye, kendi ihtiyacı olan çayı kendisi üretebilmektedir.
Mehmet İzzet Bey’in, 1878 yılında yayımlanan Çay Risalesi ve Ali Nazıma’nın, 1892 yılında yayınlanan Çay adlı resimli kitabı ilk Türkçe çay kitapları olmuştur. Dr. Mustafa Duman’ın yazdığı Çay Kitabı da günümüze kadar uzanan bu zincir içerisinde Türk çay kültürünü işleyen en kapsamlı kitap olarak yerini almıştır.
Çay Kitabı’nda, çayın dünyadaki ve Türkiye’deki tarihi, çay bitkisinin özellikleri, yetiştirilmesi, hasadı, işlenmesi ve kullanılması kısaca anlatıldıktan sonra, ağırlıklı olarak çayın etrafında oluşan Türk çay kültürüne yer verilmektedir. Bu bağlamda, Türk edebiyatında, özellikle Türk şiirinde, hikâyelerinde, anlatılarda, anılarda ve seyahatnâmelerde çay konuları işlenmiştir. Çaydan sözeden halk kültürü verimleri olan çay manileri, çay türküleri, atışmalar, çay destanları, çay-semaver ilahileri, çay efsaneleri, çayla ilgili atasözleri, bilmeceler, tekerlemeler, fıkralar, deyimler ve argo, zengin örnekler eşliğinde anlatılmıştır. Çayın yetiştirilmesinde, işlenmesinde ve tüketilmesinde kullanılan araç ve gereçler, örneğin semaverler ve çay bardakları çay etnografyasının konusu olmuştur. Çay içilen yerlerden, örneğin çayhanelerden, çay bahçelerinden söz edilmiştir. Kitapta kapsamlı bir “çay sözlüğü” ve çayla ilgili belli başlı Türkçe yayınların açıklamalı listesi de yer almaktadır. Çay Kitabı’nda, anlatılan konularla ilgili çok sayıda resim vardır.